BRICSમાં ભારત-ઈરાનની દોસ્તીનો સંદેશ
નવી દિલ્હીમાં ચાલી રહેલા 18મા BRICS શિખર સંમેલન દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનની મુલાકાતે વૈશ્વિક રાજકારણનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. બંને નેતાઓ વચ્ચેની મુલાકાત માત્ર ઔપચારિક બેઠક પૂરતી રહી નથી, પરંતુ ભારત-ઈરાન સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાના સંકેત પણ જોવા મળ્યા છે. બંને નેતાઓની આ બે અઠવાડિયામાં બીજી મુલાકાત છે.
મોદીનો મિત્રતાનો સ્પષ્ટ સંદેશ
પીએમ મોદીએ પેઝેશ્કિયાન સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ભારત-ઈરાન મિત્રતાનો ઉલ્લેખ કર્યો અને બંને દેશોએ લાંબા ગાળાની તથા પરસ્પર લાભદાયી વ્યૂહરચના સાથે આગળ વધવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે મોદીએ ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ કરતાં કહ્યું કે વિવાદોનો ઉકેલ સંવાદ અને કૂટનીતિથી જ આવવો જોઈએ.
સમુદ્રી વેપાર અને નાવિકોની સુરક્ષા
મુલાકાતમાં પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ સાથે મુક્ત નૌકાવહન, દરિયાઈ વેપાર અને નાવિકોની સુરક્ષાનો મુદ્દો પણ મહત્વનો રહ્યો. ભારતે વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર સુરક્ષિત રહે અને વૈશ્વિક વેપારના મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો ખુલ્લા રહે તે જરૂરી હોવાનું જણાવ્યું.
અમેરિકા માટે શું સંકેત?
ઈરાન સામે અમેરિકાના કડક પ્રતિબંધો અને BRICS અંગે અમેરિકાની ચિંતાઓ વચ્ચે ભારતનું ઈરાન સાથેનું સક્રિય રાજદ્વારી જોડાણ ચોક્કસપણે ભૂરાજકીય મહત્વ ધરાવે છે. જોકે, આ મુલાકાતને સીધી રીતે “ટ્રમ્પને ઝટકો” તરીકે ગણાવવું યોગ્ય નહીં બને. ભારતનો સંદેશ વધુ સ્પષ્ટ રીતે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો, વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા અને તમામ પક્ષો સાથે સંબંધ જાળવવાની નીતિ તરફ ઈશારો કરે છે. ટ્રમ્પે BRICSના ડોલરથી દૂર જવાના પ્રયાસો સામે 100% ટેરિફની ધમકી આપી હતી.
ચાબહાર અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી
ભારત માટે ઈરાન સાથેના સંબંધોમાં ચાબહાર બંદર અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીનું મહત્વ પણ છે. ઈરાન સાથે વેપાર, કનેક્ટિવિટી અને ઊર્જા સહિતના મુદ્દાઓ ભારતના લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક હિત સાથે જોડાયેલા છે. BRICS બેઠક પહેલા ઈરાને પણ ભારત સાથેના સંબંધોને “ખૂબ સારા” ગણાવીને દ્વિપક્ષીય વેપાર, આર્થિક સહયોગ અને ચાબહારને મહત્વના મુદ્દા ગણાવ્યા હતા.
ગ્લોબલ સાઉથમાં ભારતની ભૂમિકા
BRICS હવે વૈશ્વિક દક્ષિણના અનેક દેશોને એક મંચ પર લાવતું મહત્વનું પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે. મોદી-પેઝેશ્કિયાનની મુલાકાતમાં પણ BRICSને ગ્લોબલ સાઉથમાં સહયોગ, સ્થિતિસ્થાપકતા અને નવીનતા માટેના મંચ તરીકે જોવામાં આવ્યું. ભારત એક તરફ અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથે સંબંધ જાળવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ઈરાન, રશિયા અને અન્ય BRICS દેશો સાથે પણ પોતાના વ્યૂહાત્મક સંબંધો આગળ ધપાવી રહ્યું છે.